ΚΥΠΡΟΣ‎ > ‎Β. ΙΣΤΟΡΙΑ‎ > ‎

2. Από τον Χριστιανισμό μέχρι την Βενετοκρατία

Ο Χριστιαvισμός στηv Κύπρo, 45 μ.Χ.

Το 45 μ.Χ. κήρυξαν τον Χριστιανισμό στην Κύπρο οι Απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος. Απόδειξη της μεγάλης διάδοσης του Χριστιανισμού στην Κύπρο κατά τα παλαιοχριστιανικά χρονιά είναι τα ερείπια μεγάλων παλαιοχριστιανικών βασιλικών, που βρέθηκαν στη Σαλαμίνα και την Πάφο. Ο Απόστολος Βαρνάβας θεωρείται ο ιδρυτής της Εκκλησίας της Κύπρου. Έμεινε στην Κύπρο δίδαξε και τέλος βρήκε μαρτυρικό θάνατο. Ο τάφος του βρίσκεται στη Σαλαμίνα. Σημαντικό μέρος της περιόδου της Ρωμαιοκρατίας στην Κύπρο είναι η εξέγερση, το 115 μ.Χ. των Εβραίων της Σαλαμίνας, κάτω από την αρχηγία κάποιου Αρτεμίωνα. Η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα από τους Ρωμαίους.

Βυζαvτιvή περίoδoς. Ριχάρδoς o Λεovτόκαρδoς,  Ναϊτες, Λoυζιvιαvoί 7oς-12oς αιώvας μ.Χ.

Όταν διαιρέθηκε το Ρωμαϊκο κράτος σε ανατολικό και δυτικό, η Κύπρος αποτέλεσε τμήμα του ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους. Το 342 μ.Χ. σεισμός κατέστρεψε τις μεγάλες πόλεις Σαλαμίνα, Κούριο, Πάφο και άλλες. Τότε ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος χάρισε τους φόρους των κατοίκων της Σαλαμίνας για μερικά χρόνια και τους βοήθησε να ανοικοδομήσουν την πόλη τους, που έγινε πρωτεύουσα και ονομάστηκε Κωνσταντία. Το 367 μ.Χ. Επίσκοπος της πόλης έγινε ο Επιφάνιος που θεωρείται ο εμπεδωτής του Χριστιανισμού στην Κύπρο. Το Πατριαρχείο της Αντιόχειας θέλησε να υπαγάγει στην αρμοδιότητα του την Εκκλησία της Κύπρου, με απόφαση όμως της Συνόδου της Εφέσου (431 μ.Χ.) η Εκλησία της Κύπρου αναγνωρίστηκε ως αυτοκέφαλη. Διοικητικά η Κύπρος ανήκε στη διοίκηση της Ανατολής όπου υπαγόταν και η Αίγυπτος. Αργότερα η Κύπρος υπήρξε μέρος του θέματος των Κυβυρραιωτών και στα χρόνια της Μακεδονικής δυναστείας αποτέλεσε ξεχωριστό θέμα του βυζαντινού κράτους.

Από τα μέσα του 7ου αιώνα ως το 10ο αιώνα η Κύπρος ήταν στο έλεος των Αράβων πειρατών, οι οποίοι όμως δεν επεδίωξαν μόνιμη εγκατάσταση σ αυτή, αλλά περιορίζονταν στην αρπαγή και τη λεηλασία. Σε μια επιδρομή Αράβων που έγινε το 806 μ.Χ., αναφέρεται ότι πουλήθηκαν ως δούλοι 16.000 Κύπριοι. Την ιδια εποχή το νησί χρησιμοποιούταν από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες ως εξορίας ανεπιθύμητων προσώπων. Το 965 μ.Χ. όταν ήταν αυτοκράτορας ο Νικηφόρος Φωκάς, ο βυζαντινός στρατός, με επικεφαλής το στρατηγό Νικήτα Χαλκούτση, κατόρθωσε να απαλλάξει την Κύπρο από τους Αραβες.

Τον 11ο αιώνα δυο διοικητές της Κύπρου, ο Θεόφιλος ο Ερωτικός και ο Ραψομάτης, προσπάθησαν να ανεξαρτητοποιηθούν από το Βυζάντιο χωρίς αποτέλεσμα όμως, γιατί το βυζαντινό κράτος αποκατέστησε την κυριαρχία του στο νησί με την αποστολή στρατού εναντίον των στασιαστών. Το 1160  μ.Χ. ο ανηψιός του αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού, Ισαάκιος Κομνηνός, που ήταν διοικητής της Κιλικίας, κατέλαβε την Κύπρο και αυτοανακηρύχτηκε ηγεμόνας της. Ο Ισαάκιος Κομνηνός κράτησε την Κύπρο ως το 1191 μ.Χ. Τότε αποβιβάστηκε στο νησί ο στρατός του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, βασιλιά της Αγγλίας (Γ Σταυροφορία) και κατέλαβε αμέσως τη Λεμεσό. Σε μάχη που ακολούθησε στην Τριμιθούντα της Μεσαορίας, ο στρατός του Ριχάρδου νίκησε το στρατό του Ισαάκιου και αιχμαλώτισε τον ίδιο. Ο Ριχάρδος Λεοντόκαρδος πάνω στο άλογο του μπροστά από την είσοδο της Βρετανικής Βουλής στο Λονδίνο Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος δεν κρά τησε την Κύπρο για πολύ, αλλά την πούλησε σχεδόν αμέσως στους Ναϊτες Ιππότες. Οι Ναϊτες Ιππότες πούλησαν με τη σειρά τους την Κύπρο το 1191 μ.Χ. στον Γκουίντο Λουζινιάν, βασιλιά της Ιερουσαλήμ

Φραγκoκρατία 1191-1489 μ.Χ.

Η κυριαρχία των Λουζινιάν ή Λουζινιανών κράτησε από το 1191 - 1489 μ.Χ.). Ο Γκουίντο Λουζινιάν πέθανε το 1194 και βασιλιάς έγινε ο γιος του Αμαλάριχος που κυβέρνησε μέχρι το 1205 μ.Χ. Οι Λουζινιάν εφάρμοσαν και στην Κύπρο το φεουδαρχικό σύστημα που ίσχυε στη Δύση και μετέτρεψαν τους Κυπρίους αγρότες από ελεύθερους γεωργούς σε δουλοπάρικους. Στην Κύπρο μετά την εγκατάσταση των Λουζινιάν υπήρχαν οι εξής τάξεις:

  • Αριστοκρατία, που αποτελείτο βασικά από Λατίνους τιμαριούχους.
  • Οι αστοί που κατοικούσαν στις πόλεις και ασχολούνταν με το εμπόριο και τη βιοτεχνία και ήταν κυρίως Γενουάτες και Βενετοί.
  • Ήταν χωρισμένοι στους παροίκους, οι οποίοι πλήρωναν κάθε χρόνο 48 βυζάντια ως φόρο και στους περπυριάριους που έδιναν 4 περίπου βυζάντια στους τιμαριούχους.

Οι πάροικοι και οι περπυριάριοι ήταν υποχρεωμένοι επίσης να προσφέρουν την εργασία τους για την εκτέλεση διαφόρων έργων. Η Κυπριακή Εκκλησία υποτάχτηκε το 1260 μ.Χ. με τη βούλα του Πάπα Αλεξάνδρου Δ, στην παπική Εκκλησία. Οι Κύπριοι Επίσκοποι έδιναν όρκο υποταγής στη Δυτική Εκκλησία, αλλά επιτρεπόταν σ' αυτούς να τηρούν το τυπικό της ορθόδοξης λατρείας. Επίσης διατήρησαν τις δικαιοδοσίες τους για γάμους και διαζύγια. Οι ορθόδοξες Επισκοπές περιορίστηκαν σε τέσσερις μόνο και μεταφέρθηκαν από τις μεγάλες πόλεις στην ύπαιθρο, ενώ τις θέσεις τους στις πόλεις κατέλαβαν οι παπικές Επισκοπές. Την πολιτική διοίκηση ασκούσε βασιλιάς με δυο Βουλές, την Άνω και την Κάτω Βουλή. Την Άνω Βουλή αποτελούσαν οι ευγενείς τιμαριούχοι και την Κάτω Βουλή οι Αστοί. Οι Λουζινιάν έκαναν συχνά πολέμους με τους Άραβες και τους Τούρκους και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία συνεχούς οικονομικού προβλήματος για το κράτος τους. Σοβαρό πρόβλημα αποτελούσαν επίσης οι πιέσεις των Γενουατών και των Βενετών, με στόχο να αποκτήσουν όλο και περισσότερα δικαιώματα στην Κύπρο. Το 1365 μ.Χ. οι Γενουάτες ανάγκασαν τους Λουζινιάν να τους παραχωρήσουν την Αμμόχωτο. Τέλος, η αδυναμία των Λουζινιάν να διοικήσουν σωστά το κράτος τους και η τάση τους προς την πειρατεία τους οδήγησαν σε σύγκρουση με το σουλτάνο της Αιγύπτου. Συγκεκριμένα ο Γιάνος Λουζινιάν (1398 - 1432 μ.Χ.) συγκρούστηκε με το σουλτάνο της Αιγύπτου Ασράφ και ηττήθηκε από τους Αιγύπτιους, που τ ον συνέλαβαν αιχμάλωτο. Για την απελευθέρωση του οι Λουζινιάν πλήρωσαν 200.000 βυζάντια και δέχτηκαν να πληρώνουν κάθε χρόνο ως φόρο υποτελείας 5.000 δουκάτα. Ο τελευταίος βασιλιάς του Οίκου των Λουζινιάν Ιάκωβος Β, πέθανε το 1473 μ.Χ. και άφησε ως διάδοχο του τη σύζυγο του Αικατερίνη Κορνάρο, που ήταν έγκυος. Το νεογέννητο όμως πέθανε με μυστηριώδη τρόπο και την ίδια εποχή οι Βενετοί σύμβουλοι της Αικατερίνης κατέλαβαν τις σπουδαιότερες θέσεις του κράτους

Βεvετική κυριαρχία 1489-1570 μ.Χ. και κατάληψη της   Κύπρoυ από τoυς Τoύρκoυς (Τo δίκαιo τωv Ασσιζώv)

Το 1489 μ.Χ. οι Βενετοί ανάγκασαν την Αικατερίνη Κορνάρο, κληρονόμο των Λουζινιάν ή Λουζινιανών και τελευταία βασίλισσα τους να παραχωρήσει την Κύπρο στη Βενετία. Η Βενετική Δημοκρατία κατάργησε το θεσμό της βασιλείας και η ευθύνη γι α τη διοίκηση και τη στρατιωτική οργάνωση της Κύπρου ανατέθηκε σε έναν ευγενή Βενετό, που εκλεγόταν κάθε δύο χρόνια. Αυτός κυβερνούσε επικεφαλής ενός συμβουλίου με έδρα τη Λευκωσία. Ακόμα σημαντικά στρατιωτικά αξιώματα ήταν του καπιτάνου, που έδρευε στη ν Αμμόχωστο και του γενικού προβλεπτή, που είχε την ευθύνη της άμυνας του νησιού και αυξημένες αρμοδιότητες σε περίπτωση πολέμου. Το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα του νησιού βασιζόταν στο δίκαιο που είχε κωδικοποιηθεί από τους Φράγκους στην Ανατολή και ίσχυε και την εποχή των Λουζινιάν. Αυτό ήταν γνωστό ως δίκαιο των Ασσιζών, των Ιεροσολύμων και προϋπέθετε τη συγκρότηση φεουδαρχικού καθεστώτος. Έτσι οι Βενετοί διατήρησαν τα φεουδαρχικό καθεστώς και προσπάθησαν με την εγκατάσταση στην Κύπρο πολλών Βενετών ευγενών, να ελέγχουν την τάξη των ευγενών στο νησί. Ο αγροτικός πληθυσμός της Κύπρου χωριζόταν σε δυο τάξεις στους πάροικους και τους ελεύθερους χωρικούς. Οι πάροικοι ήταν υποχρεωμένοι να προσφέρουν εργασία στα κτήματα των ευγενών σχεδόν τις μισές ημέρες του χρόνου έναντι μικρής αμοιβής. Ακόμα ήταν υποχρεωμένοι να καταβάλλουν χρηματικό φόρο κάθε χρόνο και να δίνουν στους φεουδάρχες το ένα τρίτο των προϊόντων τους. Οι ελεύθεροι γεωργοί καταπιέζονταν λιγότερο από τους πάροικους, αλλά πολύ συχνά αναγκάζονταν και αυτοί να προσφέρουν καταναγκαστική εργασία, ιδίως σε οχυρωματικά έργα. Ακόμα πρόσφεραν το ένα πέμπτο των προϊόντων τους στους Φεουδάρχες. Όλα αυτά είχαν ως συνέπεια τη μεγάλη εξαθλίωση των αγροτών της Κύπρου και τη δημιουργία μεγάλου μίσους για τους Βενετούς.

Το 1490 μ.Χ., ένα χρόνο μετά την προσάρτηση της Κύπρου, οι Βενετοί πρόσφεραν στο σουλτάνο της Αιγύπτου τον ετήσιο φόρο που πλήρωναν οι Λουζινιάν και από τότε εξακολούθησαν να τον πληρώνουν κάθε χρόνο.

Το 1503 μ.Χ. υπογράφτηκε συνθήκη μεταξύ των Ενετών ή Βενετών και των Τούρκων που κατοχύρωνε τη βενετική κυριαρχία στο νησί και επέτρεπε στους Τούρκους να χρησιμοποιούν τα λιμάνια της Κύπρου για εμπορικούς σκοπούς. Μετά την κατάληψη όμως της Αιγύπτου από τους Τούρκους το 1517 μ.Χ., τα πράγματα χειροτέρεψαν για τους Βενετούς της Κύπρου. Ακόμα χειρότερη έγινε η κατάσταση για τους Βενετούς μετά την κατάληψη από τους Τούρκους της Ρόδου το 1522 μ.Χ.. Τότε έγινε φανερό πως ένας από τους επόμενους στόχους των Τούρκων θα ήταν η Κύπρος. Αυτό έκανε τους Βενετούς να πάρουν μέτρα για την στρατιωτική οργάνωση και την οχύρωση του νησιού.

Το 1539 μ.Χ. ο πειρατής Μπαρμπαρόσα επιτέθηκε εναντίον της Λεμεσού κατέλαβε την πόλη και κατέστρεψε το φρούριο της. Το 1540 μ.Χ. υπογράφτηκε νέα συνθήκη μεταξύ Τούρκων και Βενετών που κατοχύρωνε τη βενετική κυριαρχία στην Κύπρο, με πολλές παραχωρήσεις όμως και με την καταβολή μεγάλου ετήσιου φόρου.

Το 1569 μ.Χ. οι Βενετοί ζήτησαν από τους Τούρκους την ανανέωση της βενετο -τουρκικής συνθήκης και οι Τούρκοι συμφώνησαν υποκριτικά, για να βρουν τους Βενετούς απροετοίμαστους στην εκστρατεία που οργάνωσαν εναντίον της Κύπρου.

Το 1570 μ.Χ. αποβίβασαν στη νοτιανατολική Κύπρο τα πρώτα τουρκικά στρατεύματα, τα οποία σε ένα διάστημα ενός χρόνου κατόρθωσαν, ύστερα από σκληρές μάχες στη Λευκωσία και την Αμμόχωστο, να θέσουν ολόκληρο το νησί υπ ό την κυριαρχία τους θέτοντας τέρμα στην Ενετική κυριαρχία, και θέτοντας την Κύπρο κάτω από την κυριαρχία τους για 400 χρόνια (1570 - 1878 μ.Χ.),